E

mel Mathlouthi ya da diğer bir deyişle “Tunus Devrimi’nin Sesi”,  Arap dünyasından şu zamana kadar çıkan en güçlü seslerden biri. Sesinin büyüsünün yanı sıra şarkılarının politik ve sosyal mesajlar içermesi bu enfes müzisyenin değerine değer katıyor. Tunus dışında geçirdiği hatırı sayılır yıllar sonrasında bulduğu “evi” ise New York. Ben de bu sayede Emel ile müzik kariyeri, projeleri ve çıkacak olan yeni albümü üzerine keyifli bir sohbet yapma şansı yakaladım.

Click here for English. 

Emel’in şarkı söylemeye başlaması çok küçük yaşlara uzanıyor. 2004 yılına gelindiğindeyse bugün icra ettiği; özgürlük, adalet ve devrim temalı şarkıları yazmaya Tunus’ta üniversite öğrencisiyken başlıyor. Tunus’ta bir müzisyen olma deneyimini sorduğumda, bana “gölgede olmanın heyecanı”ndan bahsetti: “ Gizli ve gölgede olup müzik yapmak çok heyecan vericiydi çünkü daha çok yaratıcı olmamı sağladı. Arkadaşlarla bir araya gelip deneysel müzikler yapıyorduk. Elektro müzikle Kuzey Afrika/geleneksel Arap müziğini karıştırıp yeni bir şeyler ortaya çıkarabilmek artistik açıdan çok verimliydi.” Kadın olarak bir zorluk çekip çekmediğini sorduğumdaysa bunu pek de düşünmediğini ya da fark etmediğini söyledi. “Erkeklerden oluşan bir grupta kadın vokal olmak zordu galiba.” diye devam etti gülerek.

Emel’in Tunus’ta doğmuş olmasına, şarkılarını genellikle Arapça söylemesine ve bunlardan oluşan otantikliğe rağmen yaptığı müzik türünün Arap müzik dünyasında bilinen veya süregelen bir tür olduğu söylenemez. Emel’in şarkıları geleneksel Arap müzik enstrümanları barındırsa da temelde rock ve elektroya dayanıyor. Kendi deyimiyle “(Arap) müziğin kendi içinde devrim” yapıyor. Emel’in şu an protest müzik yapmasında en büyük etkisi olarak saydığı Yasser Jradi’nin yanı sıra Marcel Khalife ve Joan Baez gibi isimler de Emel’in ilham kaynaklarından: “Tüm bu müzisyenler bana umut ve güç verdi. Müzik sayesinde beni daha iyi hissettiğim bir dünyaya çektiler ve savunduğum şeylere daha fazla inanmamı sağladılar.”

Ben Ali Rejimi Altında Müzik Yapmak ve Tunus Devrimi

Tunus’taki müzik ya da herhangi bir sanatsal alanı ele aldığımızda, 2011 yılına kadar gücü elinde tutan dikta Ben Ali rejimini aklımızda bulundurmamız gerekiyor. Diğer birçok müzisyen gibi Emel de bu rejim yüzünden büyük zorluklarla karşılaşmış. Hiçbir televizyon kanalı ya da radyoda şarkıları çalınmamış. Bu durum özellikle sanatlarıyla kendilerini ve vermek istedikleri mesajları anlatan genç ve yaratıcı bireyler için oldukça zor. Bazıları pes etmeye karar verirken bazıları ise daha da güçlenerek ve alternatif yollar bularak yaptıklarına tüm zorluklara rağmen devam ediyorlar. Emel’e bu baskıdan dolayı hiçbir zaman pes edip etmediğini sorduğumda ise kararlı bir “hayır” cevabını aldım. Pes etmek yerine müziğinin geleceği için 2007’de Fransa’ya taşınmış. Ancak esprili bir şekilde “Müzik piyasası çok zor ama. Belki de bununla ilgili olarak pes etmeyi düşündüğüm bir an olmuş olabilir.” diye de ekledi. Her şeyden öte Emel, Ben Ali ve baskıcı rejiminin kendi müziğini ve inandıklarını daha büyük bir kararlılık ve cesaretle yapmaya yönelttiğini belirtti.

2011 yılına, Mohammed Bouazizi’nin kendini ateşe vererek Tunus Devrimi’nin başlamasına neden olduğu noktaya dönecek olursak Emel’in ve kariyerinin bir bakıma dönüş noktasına gelmiş oluyoruz. Tam bu ayaklanma başladığında Emel birkaç konser vermek için Tunus’taymış. Yapılan bazı gösterilere katılmış ve bu devrimden kendi sahnesinde bahseden ilk müzisyenlerden biri olmuş. Teknolojinin de sayesinde, “Kelmti Horra” (Sözüm Özgür) şarkısının videosu izlenme rekorları kırdı ve şarkı Tunus’un yanı sıra Mısır’daki direnişin de marşı haline geldi. Burada tabi ki müziğin tartışılmaz gücünü görüyoruz. Emel de müziğin taşıdığı gücü şöyle açıklıyor: “Müzik herkesi bir araya getirebilen bir araç. Bu yüzden şarkılar dünyada neler olup bittiğini anlatmak için eşsiz araçlar. Özellikle Tunus ve Arap Baharı’nda olduğu gibi müzik, tüm kirliliklerin olduğu koca bir okyanusta olan temiz bir damla gibi.”

Doğu ve Batı Müziğinin Buluşması: Kelmti Horra

Emel ilk albümü “Kelmti Horra”yı 2012’de çıkardı. Albüm, elektrodan geleneksel Arap tınılara kadar geniş bir yelpazeye sahip. Emel’in o eşsiz güzellikteki sesi ve kendine özgü yorumuyla harmanlanan şarkılar, doğu-batı sentezli bir albüm ortaya çıkarmış. Emel de albümde yaptığı müziği şöyle tanımlıyor: “Bu albüm aslında trip-hop’tan etkilenen bir albüm. Şarkıları kaydetmeye başladığımda birkaçını akustik olarak çalıp bilgisayara yüklüyordum. Sonrasında da elektro ritimler ekleyip işe yarayıp yaramadığına bakıyordum. Sonuçlar da gayet hoşuma gitti. Zaten hayatın her alanında dikkat edilmesi gerekenler kazara olan şeyler. Benim de müziğimi kaydederken izlediğim yol farklı elementleri harmanlamaktı. Tunus’tan gelmeme rağmen büyürken dinlediğim şarkılar rock’tan elektro’ya hip-hop’a kadar farklı türlerdi. Tüm bunları Arap müziğine ait elementlerle birleştirdiğim için müziğimde yaşadığım zengin deneyim ortaya çıktı.”

No Land’s Song ve İran Deneyimi

Emel ayrıca, yönetmenliğini Ayat Najafi’nin üstlendiği İran yapımı belgesel film No Land’s Song da da yer alıyor. Film, Najafi’nin kız kardeşi besteci Sara Najafi’nin gerçekleştirmek istediği, İran’da illegal sayılan bir proje üzerine. Bu projenin amacı da Tahran’da, yalnızca kadın müzisyenlerden oluşan bir konser organize etmek. 1979’daki İslam devriminden bu yana İran’daki kadın müzisyenlerin solo olarak şarkı söylemeleri yasak. Emel de filmle ilgili deneyimini şöyle özetliyor: “Mükemmel ama ayni zamanda sinir bozucu bir deneyimdi. Projeye dahil olmadan önce, İran’da kadınların şarkı söylemelerinin tamamiyle yasak olduğunu zannediyordum. Ama öyle değilmiş. Bir erkeğin arka vokali olarak şarkı söyleyebiliyorlarmış ki bence bu daha da kötü bir durum. Ben de bunu verdiğimiz konserde deneyimledim. Film için konser verdiğimizde sahnede bize eşlik eden bir erkek olmak zorundaydı. Benim için çok büyük bir hayal kırıklığıydı çünkü şarkıları Farsça tek başıma söylemek istiyordum.” Emel’in isteği, filmin çok geniş bir kesime ulaşması. Film, İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch) tarafından sayılı ülkede, belirli tarihlerde gösterime devam ediyor.

Nobel Ödül Töreni Seremonisi ve Konseri

Geçtiğimiz Aralık ayında ise Emel, Oslo’da düzenlenen Nobel Barış Ödül Töreni seremonisi ve konserinde sahne aldı. Çok büyük bir kalabalığın izlediği konser sahnesinde Emel’e geniş bir orkestra eşlik etti: “Kesinlikle hayatımın en önemli anlarından biriydi çünkü ‘Kelmti Horra’yı ilk yazdığımda sürekli çello ve keman gibi enstrümanların olduğu bir orkestrayla şarkıyı sahnelediğimi hayal ediyordum ve hayallerim gerçek oldu bu sayede.”

Çıkacak Olan Yeni Albüm ve Kitlesel Fon Kampanyası

On iki şarkıdan oluşacak olan yeni albümünü Eylül ayında çıkarmaya hazırlanan Emel’e bu albüm hazırlığının ilk albüme kıyasla daha kolay olup olmadığını sordum. Olumlu bir cevap beklerken yaşadığı birçok zorluktan bahsetti: “Ben de daha kolay olacağını zannettim ama olmadı. Her şeyden önce gerçekten farklılık yaratabilecek bir prodüktör bulmakta zorlandım. Galiba “farklı”yım diye oldu bu. Daha geniş vizyonlu ve kendine özgü bir stile sahip prodüktör bulmak çok zordu.” Ancak tüm bu zorlukların sonunda, benim de çok sevdiğim bir besteci ve prodüktör olan, Björkle de uzun yıllar çalışan İzlandalı Valgeir Sigurðsson, Emel ile yeni albümünde birlikte çalıştı.

Daha sonrasında karşısına çıkan engel ise albümü çıkaracak olan plak şirketi bulamamak. Özellikle gittiği indie ve elektro odaklı plak şirketleri Emel’in kendilerine “uymadığını” söylemişler. Emel de bunu şarkıların dilinin Arapça olmasına bağlıyor: “Bakacak olursak aslında bana söyledikleri şey doğru. Omar Souleyman dışında Arapça şarkı yapıp bu tür bir ortama dahil olan başka bir müzisyen bilmiyorum ben. O yüzden şimdiki büyük projem kitlesel fon kampanyası başlatıp bu yardımlarla kendi plak şirketimi kurup kendi albümümü kendim çıkarmak.”

*Kampanya web sitesine gitmek ve yardımda bulunmak için tıklayın.

Adaletsiz Dünyada Ayakta Kalmaya Çalışan “Küçük İnsan”lar

Şubat ayının ortasında, yeni albümden “Ensen Dhaif” (Küçük İnsan) adlı şarkı, Pitchfork’ta belirli bir süre dinlenebildi ve  en iyi yeni parça seçildi. İlk albümdeki şarkıların içeriği gibi “Ensen Dhaif”in de vermek istediği bir mesaj var. Emel, şarkının içeriğini şöyle anlattı: “Hayat çok adaletsiz. Çok küçük bir yüzdeyi oluşturan insanlar geri kalanlarımızdan yararlanıyor. Alanında ne kadar yetenekli olursan ol belki de hak ettiğin bir yerde olamayacaksın. Hayatta bir zorluğa düştüğümüzde insanlar ayağa kalkıp devam etmemizi, çabalamamızı öğütlüyorlar. Ama hayattaki birçok şey yerleşmiş durumda. Şarkım bu yerleşmiş olguya karşı bir duruş. Benim istediğim şey de insanların bunun farkına varmalarını sağlamak. Yapmamız gereken küresel kapitalizme her an katkıda bulunmak yerine daha az çalışmak ve hayatımızda en değer verdiklerimize, ailemize mesela, çok daha fazla zaman ayırmak.”

Emel Mathlouthi’nin ilham verici ve başarılı hikayesinin nedeni yeteneği ve güçlü sesinin yani sıra sergilediği cesaret ve kararlılık. Emel’in izlediği yolu izleyen genç müzisyenlerin ilham alabileceği bir hikayeye sahip bu başarılı müzisyen. Elbette ki birçok nedenden dolayı belki de genç yetenekler kendilerini bulundukları yerde kapana kısılmış hissettikleri için devam etmek yerine pes etme eğiliminde olabilirler. Son mesaj olarak da Emel, bu gençlerin pes etmemelerini öğütlüyor: “Her ne olursa olsun yaptıkları şeye devam etmeliler. Cesur olmak zor, biliyorum, ama bence başka bir alternatif de yok. Suudi Arabistan ya da Iran gibi ülkelerde yaşayan genç yeteneklerin karşılaştıkları zorluklar biraz daha ciddi olabilir ama pes etmek yerine başka çıkar bir yol aramalılar. Çünkü şu an, halkın sesi olabilecek yaratıcı bireylere her zamandan daha çok ihtiyacımız var.”

Not: Emel konserlerine devam ediyor. Ayrıca belirtmekte fayda var, Emel aynı zamanda Kasım ayında düzenlenecek olan Oslo World Music Festival’ın açılış müzisyeni olarak sahne alacak.

*Bu röportaj ilk olarak Evrensel Gazetesi’nde yayınlandı.