Rock müzik kendi içinde pek çok alt türe ayrılsa da temelinde hepsinin orta noktada buluştuğu gitarları, davulları olunca tanımlarda fazla kaybolmamak gerekiyor. Ama iş krautrock denilen alt türü tanımlamaya geldiğinde kaybolmamak elde değil. Dinleyip de sevmesi zor bir tür; anlatması daha da zor. İlk farkına varıp da bu tür ne zaman hayatıma girdi bilemem. Yaklaşık on yıl önce gece gündüz Replikas dinlediğim dönemlere denk gelebilir belki (hala dinlerim o ayrı). O müziğin verdiği gazla farklı türlere yelken açmışken karşıma çıkan Alman grup Can ve onları Ege Bamyasi adlı albümlerine bir şekilde ulaşmam bence dönüm noktasıdır. Uzunca bir süre avant-garde, elektronik, psychedelic, progresif rock ve daha nice deli türün arasında gidip geldikten sonra hepsini tek çatıda birleştiren -daha doğrusu doğmalarına sebep olmuş- krautrock’a merak saldım. Hepsini birleştiren dedim ama bazen de hiç birine yaklaşmayan bir tür bu. Hepsinden biraz almış gibi görünen ama aslında pek nev-i şahsına münhasır, pek ayrık. Peki nedir tam olarak bu krautrock denen tür?

Kelimenin köküne bakınca Almanya’nın bize bir hediyesinin olduğunu anlamak kolay. 60’lı yılların sonunda kendini Almanya’da göstermeye başlayan bu akım için elektronik müziğin öncüsü desek abartmış olmayız. O dönem İngiltere ve Amerika’nın rock müzik üzerindeki etkileri süredursun Almanya’da kalıpların dışında, belli bir düzene bağlı olmayan notalardan oluşan, kimi zaman uzun enstrümantal bölümlere sahip parçalar yapan gruplar ortaya çıkmaya başlar. Bildiğimiz rock formüllerine fazla bağlı kalmadan kaydedilen bu parçalar zaman içinde elektronik, ambient, avant-garde gibi daha deneysel türlere hatta post-punk’a ilham kaynağı olur. Progresif rock ile pek çok ortak noktası olan bu krautrock grupları kimi zaman deneysel klasik müzikten kimi zaman jazz müzikten etkilenerek müziklerini icra ederler. Klasik nakaratlı düzenden bağımsız ilerleyen, uzun dakikalar enstrümantal giden, bol bol synthesizer kullanılan, bazen mekanikleşen parçalar bu türe hakim olur.

Öncü gruplar kimlerdir diye soracak olursak ilk akla gelenler Can, Amon Düül II, Popol Vuh, Neu!, Faust gibi gruplar örnek verilebilir. Elektronik müziğin öncüsü kabul edilen Kraftwerk’in de kimi zaman krautrock yaptıklarını söyleyebiliriz. Akımın başlamasından 70’lerin sonuna kadar Almanya’da sayısız rock grubu ortaya çıkar ve neredeyse o dönemki tüm gruplar krautrock icra edenler olarak etiketlenir bazı kaynaklarda. Ama aslında hepsi bu akımın icracıları değildirler. Albüm kayıtlarından sahne performansına kadar başlı başına farklı bir kültürdür krautrock. İlginç bir şekilde bazı öncü grupların dışında pek çok krautrock grubu tek albümle sınırlandırmışlardır kendilerini; tek ama gerçekten iyi albümlerle.

Günümüzde bir grubun veya albümün tarzını belirtmek için krautrock kelimesi neredeyse hiç kullanılmıyor. Zira kendi içinden o kadar çok alt tür yaratmış ki artık o yeni isimler tanımlamak için kullanılır olmuş. Bugün dinlediğimiz tüm deneysel ve elektronik müziklerin atası sayılabilecek bir akımdan bahsediyoruz aslında. Elektronik müzik nasıl doğdu, progresif rock nereden nereye geldi gibi soruların cevabı için krautrock yaratıcılarının albümleri birer ders kitabı niteliğinde ve sırf o dönemki müzikal ruhu anlamak için bile bu albümleri belli aralıklarla açıp dinlemek gerekir. BBC’nin “Krautrock: The Rebirth of Germany” isimli belgeselini de türün meraklılarına izlemelerini tavsiye ederim.