M

üzikte minimal etki biçimsel formda tekdüze ortam üzerine yinelenen tınılardan oluşmaktadır. Elektronik müzik evrimi adlı dosya konusunun ilk yazısında minimalizmin müziğe etkisinden bahsedeceğim.

Harmonide basitliği öngören minimalist akımın müzikte yerini almasını ve sonrasındaki elektronik yapıyı derinlemesine inceleyeceğim. Dinlediğim müziği anlamaya başlamaya evrimin birinci adımından başlamayı uygun buldum. Akışına kapılıp saatlerce durmadan dans ettiğimiz müziğin damarlarında nelerin dolaştığını öğrenmeden hissetmek oldukça yavan gelirdi. Elektronik müzik türlerinin kulak yanılsamalarıyla nasıl dinleyiciyi büyüleyen kıvama geldiğini öğrenmek için gözlerinizi ve elbette kulaklarınızı dosya konumuzdan ayırmayın.

“Akla, hem de saf akla hitaben sadece saf akıl ile haz alınan bir güzelliktir minimalizm.” 

Immanuel Kant

Müzikte özgür denemeler yaşanırken, dadaistlerin felsefesinden etkilenen gerçeküstü anlayış müziği de etkiler. Dada, I.Dünya Savaşı’n da yaşanan vahşeti protesto etmek için felsefe ile sanatı kullanarak yerleşik estetik değerlerin yitirilmesinden epeyce şikayetçi olmaktadır. Andre Breton’un bildirgesindeki ahlaki ve estetik değerleri sarsan söylemler müzikte yeni rüzgarların esmesine neden olmuştur.

Sezgi ve doğaçlamanın yüceltilen ruhu sanattaki özgürlüğü gün yüzüne çıkarmıştır. Bu besteciye ve yorumcuya, biçim ve nota yazımına kadar müzikte yerini alan özgürlüğün zamanını müjdeler. Müzikte yeni arayışların, özgür denemelerin olduğu dönemde dada felsefesi bir bakıma temeli oluşturan sağlam bir felsefe olarak karşımıza çıkar. Müzikte özgürleşme hareketlerinde rastlantısal yöntem sanatın çeşitli dallarının örneğin tiyatro ve müziğin ses, deviniminin aynı anda yorumlandığı düşünce happening adını almıştır.

Bu videoda John Cage’in denemelerinin değişik varyasyonunu görebiliriz. Video da gerçekleşen her şey anın içindedir ve bir planlamaya bağlı değildir.

John cage 1952 yılında Black Mountain Koleji’nde ilk kez denediği yöntemler happening olarak adlandırılmıştır. John Cage, çevre tiyatrosunda çeşitli sanatların, sesin, ışığın ve devinimin aynı anda yorumlandığı bir düşünceyi ortaya çıkarmış, hiçbir sahne planlaması olmadan doğaçlama tarzına dayalı, kaleme alınmayan, o an ortaya çıkan tınıları sergilemiştir. Bu girişim kolaj çalışmasını ve performans sanatının temelini oluşturacaktır.

Kolaj ve happening birleşerek müziğin icrasına izleyenlerin de katılımı sağlandı. Happening, 1980 ve 1990’lı yıllarda performans sanatı haline geldi.

Minimalizmin bu tarihsel yolculuğuna son adım kalmıştır. Fluxus akımı bu zamana kadar “müzik” adı verilen seslerin anlamını yitirmesine neden olmuştur. Su damlalarının sesi gibi minimal sesler müziğin içinde yer almaya başlamıştır. Fluxus akımı bir sonraki neslin müzik çalışmalarına ve minimal müziği anlamlandırıp geliştirilmesine temellik eder.

Rastlantısal müziğin yol açtığı bir başka buluş da kulak yanılsamasıyla kavranan müziktir. György Ligeti (1923-2006) Atmosferler adlı orkestra yapıtında, öylesine karmaşık ve etkin bir doku yaratır ki, kulak, müziği tümüyle algılayamaz. Minimalistlerin de yineleyerek, bıkmadan usanmadan aynı ritm içinde aynı motifi çalarak yürüttükleri müzikte kulak, ayrıntıları algılayamaz hale gelir. Sonuçta kulağın seçtiği, kendi içinde bağdaştırdığı hatta var olmayan sesleri de eklediği bir birleşim çıkar ortaya.(1)

Müzikte minimalizmin karşı geldiği nokta Avrupa’da etken olan çok sesli karmaşık müziktir.

Temel ilkesi, sürekli yinelenen müzik tümcesinin ya da kısa motifler içinde tonalite ve ritmin belli belirsiz, ağır ağır değişime girmesini öngörür.(2)

Bu açıklamalar yavaş yavaş bizi elektronik müziğin altyapısında yer alan ögelere götürmektedir. Minimalist bestecisinin amacı melodi, çeşitlilik, armoni veya ritm kaygısından uzaklaşarak tekdüze bir ortam içinde büyü etkisi yaratarak dinleyicinin kendinden geçmesidir. Pop ve caz müziğin türlerine köprü olan minimalist müzik, şimdiye kadar öğrenilen veya duyulan senfonik yapıyı katıksız müzik şeklinde değerlendirmektedir. Çağdaş müziğe yön veren minimalist dokunuşları işleyen bu yazıdan sonra dosya konusuna uygun şekilde elektronik müziğin yolculuğunu işlemeye devam edecektir.

Alıntılar:

(1).(2) Zaman İçinde Müzik-Elvin İlyasoğlu Sy:288-289